Γράφει η Ματίνα Καρελιώτη
Επειδή δεν το παίζουν πια στις ειδήσεις, δεν σημαίνει πως πρέπει να ξεχαστεί. Πάμε λοιπόν…
Η Ελευθερία στην Κρήτη δεν ήταν η πρώτη. Και, αν δεν αλλάξει κάτι ριζικά, δεν θα είναι ούτε η τελευταία. Κάθε φορά που μία γυναίκα δολοφονείται, ξεκινά ένα γνώριμο αφήγημα: δεν ψάχνουμε τι έκανε ο δράστης, αλλά τι δεν έκανε «σωστά το θύμα. Γιατί δεν έφυγε, γιατί δεν μίλησε, γιατί δεν πρόσεξε. Και κάπως έτσι το έγκλημα μετατοπίζεται από το χέρι που σκότωσε, στη ζωή που τόλμησε να είναι ελεύθερη.
Κι όμως, σχεδόν πάντα, πριν το έγκλημα υπάρχουν σημάδια. Υπάρχει έλεγχος, ζήλια που βαφτίζεται «αγάπη», φωνές, απειλές, υποτίμηση. Υπάρχει φόβος που μεγαλώνει σιωπηλά.
Σπάνια μια γυναικοκτονία εμφανίζεται «απ’ το πουθενά». Είναι συνήθως το τελευταίο στάδιο μιας κλιμακούμενης κακοποίησης. Μιας κατάστασης όπου η γυναίκα έχει ήδη πιεστεί, έχει ήδη φοβηθεί, ίσως έχει προσπαθήσει να φύγει αλλά δεν τα κατάφερε ή γύρισε πίσω, όχι γιατί ήθελε, αλλά γιατί δεν είχε την στήριξη, γιατί δεν την πίστεψαν, γιατί δεν ήταν ασφαλής.
Και όταν τελικά αποφασίζει να φύγει, τότε είναι η πιο επικίνδυνη στιγμή. Ας ειπωθεί καθαρά την Ελευθερία ο φονιάς την σκότωσε γιατί είπε ΟΧΙ. Γιατί δεν ήθελε πια. Όχι γιατί «αγάπησε πολύ», αλλά γιατί έχασε τον έλεγχο. Γιατί η απόρριψη είναι ταπείνωση που πρέπει να απαντηθεί.
Αυτό το συμβάν δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Είναι μοτίβο. Είναι αποτέλεσμα μιας βαθιά ριζωμένης πατριαρχίας που δεν εκφράζεται μόνο με κραυγαλέες πράξεις βίας αλλά με καθημερινές στάσεις, «αθώα» σχόλια, με σιωπές που βαραίνουν όσο και οι πράξεις. Είναι η αντίληψη ότι η γυναίκα ανήκει, ότι ο άνδρας δικαιούται να ελέγχει, να ζηλεύει, να απαιτεί, να θυμώνει. Και όταν αυτός ο έλεγχος χάνεται, κάποιοι θεωρούν ότι έχουν δικαίωμα να αφαιρέσουν και τη ζωή.
Και η κοινωνία έχει ευθύνη. Έχει ευθύνη για την ευκολία που εκστομίζονται οι φράσεις «θόλωσε», «ήταν καλός άνθρωπος αλλά…», «κάτι θα έγινε». Όχι, δεν «θόλωσε» Επέλεξε! Και η κοινωνία, λίγο πριν, του έδωσε όλα τα άλλοθι για να φτάσει εκεί.
Μέσα σε όλο αυτό, δυστυχώς υπάρχει μια τραγική αλήθεια. Η συμμετοχή των γυναικών ως κατήγοροι με φράσεις «του έδωσε δικαίωμα», «τον άφησε για άλλον», «ήταν προκλητική». Δεν είναι πλειοψηφία, αλλά είναι αρκετές για να κάνουν ζημιά. Και το ερώτημα είναι γιατί; Γιατί μια γυναίκα να στραφεί εναντίον μιας άλλης γυναίκας; Η απάντηση βρίσκεται στην ψυχολογία. Είναι η ανάγκη για αίσθηση ελέγχου μέσα σε ένα κόσμο που τρομάζει. Αν πιστέψεις ότι η άλλη «κάτι έκανε λάθος», τότε πείθεις τον εαυτό σου ότι εσύ, αν τα κάνεις «σωστά», είσαι ασφαλής. Είναι δηλαδή μηχανισμός άμυνας. Και πολλές φορές είναι και η προσωπική εμπειρία. Γιατί κάποιες από αυτές τις γυναίκες μπορεί να έχουν περάσει και οι ίδιες από κακοποιητικές σχέσεις. Να έχουν αντέξει, να έχουν σωπάσει, να έχουν συμβιβαστεί. Και για να αντέξουν αυτό που έζησαν ή ζουν, χρειάστηκε να το εξηγήσουν με έναν τρόπο, που δεν τις διαλύει: «κάτι φταίει κι εκείνη».
Αυτό όμως έχει όνομα: εσωτερικευμενη πατριαρχία. Ένα σύστημα που έχει περάσει μέσα μας τόσο βαθιά, που αναπαράγεται ακόμη κι από εκείνες που το υφίστανται. Η ευθύνη όμως δεν μειώνεται. Γιατί κάθε τέτοια κριτική, κάθε τέτοια φράση είναι μια μικρή δικαίωση του θύτη. Και κάθε φορά που μια γυναίκα κρίνει μια άλλη αντί να σταθεί δίπλα της, η βία βρίσκει χώρο να αναπνεύσει.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: η γυναίκες έχουν δικαίωμα να φεύγουν. Όπως όλοι οι άνθρωποι. Να αλλάζουν γνώμη, να τελειώνουν σχέσεις, να αποσύρουν τη συνεναισή τους. Να λένε «δεν θέλω άλλο». Δεν είναι πρόκληση. Δεν είναι αδυναμία, ούτε ελάττωμα. Είναι δικαίωμα.
Και φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε πως υπάρχουν μορφές βίας που δεν καταλήγουν σε τίτλους ειδήσεων. Υπάρχουν γυναίκες που δεν δολοφονήθηκαν σωματικά, αλλά κοινωνικά. Που είδαν την εικόνα τους να διαστρεβλώνεται, τις σχέσεις με τους φίλους να δηλητηριάζονται, τα ίδια τους τα παιδιά να στρέφονται εναντίον τους μέσα από χειραγώγηση. Είναι μια πιο αθόρυβη βία, μα εξίσου καταστροφική. Και όταν μια κοινωνία την αγνοεί, προετοιμάζει το έδαφος για την επόμενη πιο ακραία μορφή.
Η Ελευθερία δεν είναι απλώς ένα όνομα. Είναι μια υπενθύμιση. Ότι όσο το «όχι» μιας γυναίκας δεν γίνεται σεβαστό, δεν μιλάμε για μια κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων , αλλά για μια κοινωνία που ακόμη μαθαίνει με τον πιο σκληρό τρόπο τι σημαίνει… ελευθερία.
*Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα συνεργατών ανήκουν στους συντάκτες τους και δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη θέση του Saronikos Radio.
