Της Ματίνας Καρελιώτη
Υπάρχουν πρόσωπα της ιστορίας που δεν έζησαν μόνο στον χρόνο τους, αλλά συνέχισαν να κατοικούν μέσα στον άνθρωπο ως σύμβολα μια διαρκούς εσωτερικής πάλης. Ο Ιούδας και ο Ιησούς δεν αποτελούν απλώς μορφές ενός θρησκευτικού δράματος, αποτελούν δύο στάσεις ύπαρξης, δύο δυνατότητες της ανθρώπινης συνείδησης.
Ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μονοσήμαντος. Δεν είναι μόνο φως, ούτε μόνο σκιά. Είναι το πεδίο όπου συγκρούονται η ανάγκη της ασφάλειας και η επιθυμία της αλήθειας. Ο Ιούδας εκφράζει εκείνο το τμήμα μας που φοβάται την απώλεια, που επιδιώκει την βεβαιότητα ακόμη κι όταν αυτή κοστίζει την εσωτερική μας ελευθερία. Είναι η μόνη φωνή που μας πείθει πως η προσαρμογή αξίζει περισσότερο από την αλήθεια, πως η αποδοχή των πολλών είναι προτιμότερη από την μοναξιά της συνείδησης.
Ο Ιησούς αντίθετα, συμβολίζει την δυνατότητα της υπέρβασης. Δεν υπόσχεται ευκολία, αλλά καλεί σε μια βαθύτερη συμφιλίωση με το εσωτερικό μας μέτρο. Εκεί όπου ο άνθρωπος τολμά να χάσει τον κόσμο για να σώσει τον εαυτό του. Εκεί που η αγάπη δεν αποτελεί συναλλαγή, αλλά πράξη ελευθερίας.
Η τραγωδία δεν βρίσκεται στην πράξη του Ιούδα. Η τραγωδία βρίσκεται στην άγνοια πως ο Ιούδας είναι κομμάτι της ίδιας καρδιάς που επιθυμεί να ακολουθήσει τον Ιησού. Ο άνθρωπος αναζητά συχνά τον προδότη έξω από τον εαυτό του, γιατί δυσκολεύεται να αποδεχθεί πως η προδοσία γεννιέται πρώτα ως φόβος, ως αδυναμία, ως ανάγκη να προστατεύσουμε ό,τι νομίζουμε πως μας ανήκει.
Κάθε φορά που αρνούμαστε την αλήθεια μας για να γίνουμε αρεστοί, κάθε φορά που σιωπούμε μπροστά στο άδικο για να μη διαταράξουμε την ηρεμία μας, κάθε φορά που επιλέγουμε την εύκολη δικαιολογία αντί της δύσκολης ευθύνης, ο Ιούδας βρίσκει χώρο μέσα μας. Όμως κάθε φορά που συγχωρούμε, που παραδεχόμαστε το σφάλμα, που επιμένουμε στο φως, ακόμη και όταν αυτό μας αφήνει εκτεθειμένους, τότε ανασαίνει μέσα μας η μορφή του Ιησού.
Ίσως η μεγαλύτερη πλάνη του ανθρώπου είναι η βεβαιότητα της ηθικής του ανωτερότητας. Η κατάκριση του άλλου γεννιέται από την ψευδαίσθηση πως εμείς δεν θα μπορούσαμε να πράξουμε ποτέ το ίδιο. Όμως εκείνος που καταδικάζει με ευκολία, παραβλέπει την πιο ουσιαστική αλήθεια: πως η ανθρώπινη φύση είναι κοινή. Η πτώση και η ανάσταση αποτελούν εμπειρίες καθολικές.
Η κατάκριση είναι η μεγαλύτερη αμαρτία όχι γιατί προσβάλλει την άλλον, αλλά γιατί διαστρέφει την αυτογνωσία μας. Μας εμποδίζει να δούμε το ίδιο μας το πρόσωπο. Ο άνθρωπος που κατακρίνει παύει να μαθαίνει. Παύει να μεταμορφώνεται. Κλείνει την πόρτα της κατανόησης, εκεί όπου θα μπορούσε να γεννηθεί η συμπόνια.
Η αλήθεια ίσως βρίσκεται σε μια πιο ταπεινή παραδοχή: πως η ανθρώπινη ύπαρξη είναι ένας τόπος συνάντησης αντιθέσεων. Ο Ιούδας και ο Ιησούς δεν στέκονται μόνο ως ιστορικές μορφές, αλλά και ως ιστορικοί συνομιλητές. Ο ένας μας υπενθυμίζει πόσο εύκολα μπορεί να λυγίσει η θέληση, ο άλλος πόσο βαθιά μπορεί να ριζώσει η ελπίδα.
Δεν καλούμαστε να εξαλείψουμε τον Ιούδα από μέσα μας. Καλούμαστε να τον αναγνωρίσουμε, ώστε να μην κυβερνά σιωπηλά τις επιλογές μας. Και δεν καλούμαστε να μιμηθούμε εξωτερικά τον Ιησού, αλλά να επιτρέψουμε στην αγάπη και στην ευθύνη να αποκτήσουν φωνή μέσα μας.
Η μεγαλύτερη πνευματική πράξη δεν είναι η κρίση, αλλά η επίγνωση. Διότι εκείνος που γνωρίζει την εύθραυστη φύση του γίνεται πιο επιεικής, πιο προσεκτικός, πιο ανθρωπινός.
Και τότε η ιστορία του Ιούδα και του Ιησού παύει να ανήκει στο παρελθόν. Γίνεται ένας καθρέπτης όπου ο άνθρωπος καλείται να επιλέξει όχι ποιον θα καταδικάσει, αλλά ποιον θα καλλιεργήσει μέσα του.
