Γράφει ο Γιώργος Μπούσουλας
Κάθε χρόνο στις 13 Φεβρουαρίου γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου, που καθιερώθηκε το 2011 από την UNESCO
Το ραδιόφωνο έχει διανύσει μεγάλη πορεία: από τις πρώτες πειραματικές εκπομπές φωνής και μουσικής (π.χ. από τον Reginald Fessenden το 1906) έως τη σημερινή εποχή, όπου χάρη στο διαδίκτυο οι παραγωγοί εκπέμπουν ελεύθερα τις φωνές και τις ιστορίες τους.
Το ραδιόφωνο έχει ιστορία αιώνων και παραμένει ζωντανό ακόμα και στην ψηφιακή εποχή. Αποτελεί γνήσιο «σύντροφο» πολλών γενεών, καθώς η ζεστή φωνή που φτάνει από τα ηχεία δημιουργεί μια αίσθηση οικειότητας και νοσταλγίας. Η UNESCO υπογραμμίζει ότι το ραδιόφωνο εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στο οικοσύστημα της ενημέρωσης και ψυχαγωγίας.
Με αφετηρία αυτή τη ρομαντική του διάσταση, το άρθρο αυτό θα μας ξεναγήσει στην ιστορία και την τεχνολογική εξέλιξη του ραδιοφώνου. Aπό τον πρώτο πομπό ως την ελευθερία της μεταφοράς του στο Διαδίκτυο, αναδεικνύοντας πώς η σύγχρονη εποχή επέτρεψε στους ραδιοφωνικούς δημιουργούς να μεταδίδουν πιο ανεμπόδιστα.
Ιστορική Αναδρομή
Η ιστορία του ραδιοφώνου ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα με πειραματικές μεταδόσεις. Στις 24 Δεκεμβρίου 1906, ο Αμερικανός εφευρέτης Reginald Fessenden πραγματοποίησε την πρώτη καταγεγραμμένη εκπομπή φωνής και μουσικής στον κόσμο.
Στη δεκαετία του 1920 το ραδιόφωνο έγινε μαζικό φαινόμενο: ο σταθμός KDKA στο Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ο πρώτος εμπορικά αδειοδοτημένος ραδιοφωνικός σταθμός, με εμβληματική μετάδοση των αποτελεσμάτων των αμερικανικών εκλογών στις 2 Νοεμβρίου 1920.
Από εκεί και πέρα, η ραδιοφωνία εξαπλώθηκε ραγδαία σε όλο τον κόσμο, γεμίζοντας τα σπίτια με ειδήσεις, μουσική και χιλιάδες φωνές· «το λαϊκό πανεπιστήμιο του αέρα» όπως το ονόμασε κάποτε η εποχή του. Τότε ο πομπός αποτελούσε παράθυρο στον κόσμο, ενώ σήμερα η τεχνολογία έχει δώσει νέους ορίζοντες.
Μετάβαση στο Διαδίκτυο: Remalia Radio και Jeronimo Groovy
Στη δεκαετία του 1990, καθώς γεννιόταν ένα νέο κύμα τεχνολογίας, ήρθαν και οι πρώτες ιντερνετικές ραδιοφωνικές εκπομπές. Πιστώνεται στον Αμερικανό Carl Malamud η δημιουργία του πρώτου διεθνώς διαδικτυακού ραδιοσταθμού, του «Internet Talk Radio» (1993), που απέδειξε πρακτικά ότι το ραδιόφωνο μπορεί να «ταξιδέψει» μέσω της ψηφιακής γραμμής.
Ταυτόχρονα, στην Ελλάδα το ραδιόφωνο άρχισε να εξετάζει τα ψηφιακά νερά: στις οθόνες και στα chatrooms της εποχής δραστηριοποιήθηκε ο δημοφιλής αθηναϊκός σταθμός Jeronimo Groovy 88.9 FM, ένας ιδιωτικός μουσικός σταθμός με έδρα το Χαλάνδρι που λειτούργησε από το 1966.
Όλοι θυμόμαστε τα ηχηρά ονόματα μιας εποχής που δεν έσβησε ποτέ απο τις μνήμες μας, Πέτρακας, Καραγιάννης, Φωτίου, Βερτόπουλος και πολλοί άλλοι οπως Μορέιρα, για τους γνώστες του μεταμεσονύκτιου προγράμματος.
Από το IRC Server του Jeronimo Groovy «έπαιξε» κάποια στιγμή το πειραματικό «Remalia Radio» στο οποίο φυσικά ήμουν παρόν σαν παραγωγός με μεσημεριανή εκπομπή. Θεωρείται ως η πρώτη προσπάθεια ελληνικού διαδικτυακού σταθμού. Ωστόσο, παραμένει μια φωτεινή σπίθα μνήμης και νοσταλγίας στο χρονοντούλαπο των 90s.
Τελικά, το διαδίκτυο απέδειξε ότι σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να στήσει ραδιοφωνικό σταθμό με λίγα μέσα: αρκεί ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής, μερικά τραγούδια και σύνδεση στο δίκτυο για να μεταδοθεί η φωνή του σε ολόκληρο τον κόσμο, απελευθερώνοντας τη δημιουργικότητα των ανθρώπων.
Saronikos Radio
Στη σύγχρονη Ελλάδα, παρατηρούμε την άνθηση μικρών ανεξάρτητων διαδικτυακών σταθμών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Saronikos Radio (με έδρα τα Καλύβια Θορικού), ένας σταθμός που εκπέμπει ζωντανά 24/7 μέσω ίντερνετ.
Το Saronikos Radio δείχνει πώς με μια ψηφιακή υποδομή όπως στούντιο υπολογιστή και streaming services η εμβέλεια γίνεται παγκόσμια, χωρίς γεωγραφικά εμπόδια. Πολλοί παρόμοιοι ελληνικοί ιντερνετικοί σταθμοί εξειδικεύονται σε μουσικά ρεύματα ή θεματικές που ίσως δεν είχαν φωνή στα παραδοσιακά ραδιόφωνα, τονίζοντας έτσι τη δύναμη του διαδικτύου να διατηρεί ζωντανή και ποικίλη τη ραδιοφωνική μας παράδοση.
Καθώς γιορτάζουμε ακόμα μια Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου, τιμούμε το ατέλειωτο ταξίδι του μέσου: από τους πρωτόγονους πομπούς των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα έως τα… ελληνικά chatrooms των 90s και τα σημερινά ψηφιακά στούντιο.
Το ραδιόφωνο συνεχίζει να ενώνει ανθρώπους πέρα από αποστάσεις, φέρνοντας γνώση και συντροφιά· η μελωδία της παλιάς εποχής συναντάει το αύριο, και κάθε φωνή – παλιά ή νέα – βρίσκει πλέον θέση στον «αέρα».
Το Ίντερνετ απελευθέρωσε τη ραδιοφωνία από αυστηρούς περιορισμούς συχνοτήτων και καναλιών, επιτρέποντας σε κάθε άτομο να γίνει ραδιοφωνικός παραγωγός. Έτσι, το όνειρο του «λαϊκού πανεπιστημίου του αέρα» παίρνει νέα πνοή και πλημμυρίζει το παγκόσμιο ψηφιακό κύμα με φρέσκιες ιστορίες και μουσικές.
